ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ថាជាជនជាតិកម្ពុជា ឬជនជាតិខ្មែរ គឺជាបេះដូង និងព្រលឹងនៃប្រទេសជាតិ។ ភាគច្រើននៃចំនួនប្រជាជនកម្ពុជា ពោលគឺប្រហែល ៩០% គឺជាជនជាតិខ្មែរ ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រតាំងពីជាងមួយសហស្សវត្សរ៍មុនមកម៉្លេះ។ ភាសាខ្មែរ ដែលជាភាសាផ្លូវការរបស់ប្រទេសកម្ពុជា គឺជាសមាសភាគដ៏សំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ពួកគេ។ ភាសាខ្មែរត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ការអប់រំ និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ហើយក៏ជាមធ្យោបាយដែលបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏សម្បូរបែបរបស់កម្ពុជាភាគច្រើនត្រូវបានផ្ទេរបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់។
ក្រៅពីនេះ ប្រទេសកម្ពុជាក៏ជាជម្រកនៃក្រុមជនជាតិភាគតិចមួយចំនួនផងដែរ ដែលក្រុមនីមួយៗបានរួមចំណែកដល់ភាពចម្រុះនៃវប្បធម៌របស់ប្រទេសជាតិ។ ជនជាតិចាម ដែលភាគច្រើនកាន់សាសនាឥស្លាម គឺជាក្រុមជនជាតិភាគតិចដ៏ធំបំផុតមួយ ហើយពួកគេមានភាសា និងទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌ផ្ទាល់ខ្លួន។ ចំណែកឯកុលសម្ព័ន្ធនៅតំបន់ខ្ពង់រាប ដែលជារឿយៗត្រូវបានគេហៅថា "ខ្មែរលើ" រស់នៅក្នុងតំបន់ភ្នំដាច់ស្រយាលនៃប្រទេសកម្ពុជា។ ក្រុមទាំងនេះរួមមាន ជនជាតិព្នង ទំពួន និងចារាយ ជាដើម ដែលក្រុមនីមួយៗមានភាសា ប្រពៃណី និងរបៀបរស់នៅដាច់ដោយឡែកពីគ្នា។ ការអនុវត្តវប្បធម៌របស់ក្រុមទាំងនេះ ច្រើនតែផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងបរិស្ថានធម្មជាតិ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីទំនាក់ទំនងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅទៅនឹងទឹកដីរបស់ពួកគេ។
សាសនាដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតរបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដោយក្នុងនោះព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទគឺជាជំនឿចម្បងដែលប្រកាន់ខ្ជាប់ដោយប្រជាជនប្រហែល ៩៥%។ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានឥទ្ធិពលលើទិដ្ឋភាពជាច្រើននៃជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ចាប់ពីតម្លៃសីលធម៌ និងចរិយធម៌ដែលតម្រង់ទិសឥរិយាបថសង្គម រហូតដល់ពិធីបុណ្យ និងទំនៀមទម្លាប់ដែលកត់សម្គាល់ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងជីវិត។ ព្រះសង្ឃត្រូវបានគោរពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ក្នុងសង្គមកម្ពុជា ហើយយុវជនជាច្រើនបានចំណាយពេលសាងភ្នួសជាសាមណេរក្នុងវត្តអារាម ដើម្បីសិក្សាធម៌វិន័យ និងរួមចំណែកដល់សហគមន៍។
គ្រួសារគឺជាគ្រឹះនៃសង្គមកម្ពុជា ដែលមានចំណងទាក់ទងយ៉ាងរឹងមាំរវាងសាច់ញាតិ បង្កើតបានជាមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃជីវិតសង្គម។ គ្រួសារសាច់ញាតិច្រើនតែរស់នៅក្បែរគ្នា ហើយមានស្មារតីទទួលខុសត្រូវខ្ពស់ក្នុងការមើលថែទាំឪពុកម្តាយជរា និងការជួយជ្រោមជ្រែងបងប្អូន។ វប្បធម៌ដែលផ្តល់តម្លៃលើគ្រួសារនេះ ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងតាមរយៈការប្រារព្ធពិធីបុណ្យនានា ដូចជាបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិ និងបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលជាពេលវេលាសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារជួបជុំគ្នា សម្តែងការគោរពចំពោះបុព្វបុរស និងពង្រឹងចំណងសាមគ្គីភាពក្នុងសហគមន៍។
ប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់ប្រជាជន ជាពិសេសព្រឹត្តិការណ៍ក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម ដែលបានបង្កឱ្យមានការឈឺចាប់ និងការបាត់បង់យ៉ាងធំធេង។ ទោះបីជាមានការលំបាកទាំងនេះក៏ដោយ ប្រជាជនកម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ថាមានភាពធន់ រួសរាយរាក់ទាក់ និងមានចិត្តសប្បុរស។ សេចក្ដីរាប់អានភ្ញៀវគឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌ខ្មែរ ដោយភ្ញៀវទេសចរច្រើនតែត្រូវបានទទួលស្វាគមន៍យ៉ាងកក់ក្តៅ និងចាត់ទុកដូចជាភ្ញៀវកិត្តិយស។ ស្មារតីនៃសប្បុរសធម៌ និងសហគមន៍នេះ គឺជាលក្ខណៈសម្គាល់មួយដ៏ច្បាស់លាស់របស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដែលធ្វើឱ្យប្រទេសនេះមិនត្រឹមតែជាទីកន្លែងដែលមានការចាប់អារម្មណ៍ខាងប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាទីកន្លែងដែលមានទំនាក់ទំនងមនុស្សជាតិយ៉ាងជ្រាលជ្រៅផងដែរ។
វប្បធម៌កម្ពុជាគឺជាផ្ទាំងទស្សនីយភាពដ៏សម្បូរបែបនៃប្រពៃណី ជំនឿ និងការអនុវត្តដែលត្រូវបានកំណត់រូបរាងឡើងដោយប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរលង់ និងឥទ្ធិពលចម្រុះ។ បេះដូងនៃវប្បធម៌កម្ពុជាគឺព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលដើរតួនាទីយ៉ាងសំខាន់ក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាភាគច្រើន។ ព្រះពុទ្ធសាសនាថេរវាទ ដែលជាទម្រង់សាសនាដ៏លេចធ្លោនៅកម្ពុជា មានឥទ្ធិពលលើអ្វីៗគ្រប់យ៉ាង ចាប់ពីពិធីសាសនា រហូតដល់ទំនៀមទម្លាប់ និងតម្លៃសង្គម។ វត្តអារាមនានាអាចរកបាននៅទូទាំងប្រទេស ដោយបម្រើជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃជីវិតសហគមន៍ និងការប្រតិបត្តិខាងស្មារតី។
ការបង្ហាញដ៏លេចធ្លោបំផុតមួយនៃវប្បធម៌កម្ពុជាគឺរបាំបុរាណ ជាពិសេសរបាំអប្សរា ដែលមានប្រភពដើមមកពីក្នុងព្រះបរមរាជវាំងនៃអាណាចក្រខ្មែរ។ នាដកាអប្សរាដែលគ្រងដោយសម្លៀកបំពាក់យ៉ាងប្រណីត និងលម្អដោយគ្រឿងអលង្ការមាស បានសម្ដែងនូវកាយវិការដ៏ទន់ភ្លន់ និងពោរពេញដោយអត្ថន័យ ដែលរៀបរាប់អំពីសាច់រឿងរបស់ទេវតា វីរបុរស និងសត្វក្នុងទេវកថា។ របាំនេះ រួមជាមួយទម្រង់តន្ត្រី និងល្ខោនប្រពៃណីផ្សេងទៀត នៅតែបន្តជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌របស់កម្ពុជា ហើយជារឿយៗត្រូវបានសម្តែងក្នុងព្រឹត្តិការណ៍វប្បធម៌ និងពិធីបុណ្យផ្សេងៗ។
ពិធីបុណ្យនានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានភាពរស់រវើក និងមានឫសគល់យ៉ាងជ្រាលជ្រៅនៅក្នុងប្រពៃណីវប្បធម៌ និងសាសនារបស់ប្រទេសជាតិ។ ពិធីបុណ្យដ៏សំខាន់បំផុតមួយគឺ បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីជាតិខ្មែរ ដែលប្រារព្ធឡើងក្នុងខែមេសា ដែលជាការកត់សម្គាល់នូវការបញ្ចប់នៃរដូវប្រមូលផល។ ពិធីបុណ្យនេះគឺជាពេលវេលានៃការចាប់ផ្ដើមជាថ្មី ដោយក្រុមគ្រួសារបានជួបជុំគ្នាដើម្បីសម្ដែងការគោរពចំពោះបុព្វបុរស ប្រគេនចង្ហាន់ដល់ព្រះសង្ឃនៅវត្តអារាម និងលេងល្បែងប្រជាប្រិយ រួមទាំងការរាំលេងកម្សាន្តតាមបែបប្រពៃណី។ ពិធីបុណ្យដ៏សំខាន់មួយទៀតគឺ បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលជាព្រឹត្តិការណ៍សាសនាមានរយៈពេល ១៥ ថ្ងៃ ដែលប្រជាជនកម្ពុជាធ្វើកិច្ចឧទ្ទិសកុសលដល់បុព្វបុរសដែលបានចែកឋានទៅ តាមរយៈការវេរភត្តាហារប្រគេនព្រះសង្ឃ និងការទៅវត្តអារាម។
សិល្បៈ និងសិប្បកម្មរបស់កម្ពុជា គឺជាទិដ្ឋភាពសំខាន់មួយទៀតនៃវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលមានប្រពៃណីដ៏យូរលង់ដូចជា ការត្បាញសូត្រ ការធ្វើភាជន៍ ការចម្លាក់ឈើ និងការចម្លាក់ថ្ម។ រចនាប័ទ្ម និងបច្ចេកទេសដ៏ល្អិតល្អន់ដែលប្រើប្រាស់ក្នុងសិប្បកម្មទាំងនេះ ត្រូវបានផ្ទេរបន្តពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដែលជារឿយៗឆ្លុះបញ្ចាំងពីប្រធានបទ និងក្បាច់ក្បូរដែលមាននៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរបុរាណ។ ជាឧទាហរណ៍ ចម្លាក់លៀននៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត បានរៀបរាប់ពីសាច់រឿងក្នុងវីរភាពហិណ្ឌូ ដូចជា រឿងរាមកេរ្តិ៍ និងមហាភារតយុទ្ធ ក៏ដូចជាជីវភាពរស់នៅប្រចាំថ្ងៃក្នុងសម័យអាណាចក្រខ្មែរផងដែរ។ ប្រពៃណីសិល្បៈទាំងនេះនៅតែបន្តរីកចម្រើនរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ដោយមានសិប្បករ និងជាងចម្លាក់ខិតខំប្រឹងប្រែងថែរក្សា និងលើកកម្ពស់បេតិកភណ្ឌវប្បធម៌កម្ពុជា។
ភាសាខ្មែរ គឺជាសមាសភាគដ៏សំខាន់នៃអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌របស់ប្រទេសជាតិ។ ភាសាខ្មែរមិនត្រឹមតែជាភាសាផ្លូវការរបស់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ជាមធ្យោបាយដ៏សំខាន់ដែលប្រវត្តិសាស្ត្រ អក្សរសាស្ត្រ និងរឿងព្រេងនិទានរបស់ជាតិត្រូវបានបញ្ជូនបន្ត។ ភាសានេះមានឫសគល់មកពីអក្សរខ្មែរបុរាណ ដែលទទួលបានឥទ្ធិពលពីអក្សរព្រាហ្មី (Brahmi) របស់ឥណ្ឌា ហើយបានវិវឌ្ឍអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្សមកហើយ។ អក្សរសាស្ត្រខ្មែរ ជាពិសេសកំណាព្យបុរាណ និងរឿងព្រេងប្រជាប្រិយ នៅតែជាផ្នែកមួយដ៏សំខាន់នៃវប្បធម៌កម្ពុជា ដែលផ្តល់នូវការយល់ដឹងអំពីគុណតម្លៃ ជំនឿ និងបទពិសោធន៍របស់ប្រជាជនកម្ពុជា។
