សារមន្ទីរជាតិនៃកម្ពុជា

សារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា គឺជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រវប្បធម៌ដ៏ធំបំផុតរបស់កម្ពុជា និងជាសារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រ និងបុរាណវិទ្យាឈានមុខគេរបស់ប្រទេស។ វាមានទីតាំងស្ថិតនៅក្នុងសង្កាត់ជ័យជំនះ រាជធានីភ្នំពេញ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

លោក George Groslier (១៨៨៧–១៩៤៥) ដែលជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ អ្នកអភិរក្ស និងជាអ្នកនិពន្ធ គឺជាកម្លាំងចលករដ៏សំខាន់ក្នុងការរស់រានឡើងវិញនៃចំណាប់អារម្មណ៍លើសិល្បៈ និងសិប្បកម្មប្រពៃណីខ្មែរ ហើយលោកក៏ជាអ្នករចនាអាគារនេះ ដែលបច្ចុប្បន្នត្រូវបានគេហៅថាជាស្ថាបត្យកម្ម "ប្រពៃណីខ្មែរ"។ វាអាចត្រូវបានពណ៌នាថាជាសំណង់ដែលពង្រីកចេញពីគំរូប្រាសាទខ្មែរដែលគេឃើញនៅលើចម្លាក់ចាក់ពុម្ពបុរាណ ហើយត្រូវបានបកស្រាយឡើងវិញតាមរយៈទស្សនៈសម័យអាណានិគម ដើម្បីឆ្លើយតបទៅនឹងតម្រូវការទំហំនៃសារមន្ទីរ។

ដុំថ្មគ្រឹះសម្រាប់សារមន្ទីរថ្មីនេះត្រូវបានដាក់នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩១៧។ ប្រហែលពីរឆ្នាំកន្លះក្រោយមក សារមន្ទីរដែលបានសាងសង់រួចរាល់ត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឱ្យប្រើប្រាស់ក្នុងឱកាសបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីខ្មែរ នាថ្ងៃទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩២០ ក្រោមព្រះរាជអធិបតីភាពដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់របស់ព្រះបាទស៊ីសុវត្ថិ, លោក François-Marius Baudouin (ទេសាភិបាលជាន់ខ្ពស់បារាំង) និងលោក Groslier (នាយកសិល្បៈខ្មែរ និងជាអ្នកអភិរក្សសារមន្ទីរ)។

រចនាបថដើមនៃអាគារត្រូវបានកែប្រែបន្តិចបន្តួចនៅឆ្នាំ ១៩២៤ ដោយមានការបន្ថែមស្លាបអាគារនៅសងខាងនៃផ្នែកខាងមុខទិសខាងកើត ដែលធ្វើឱ្យអាគារនេះកាន់តែមានភាពអស្ចារ្យថែមទៀត។

ការគ្រប់គ្រងសារមន្ទីរជាតិ និងរដ្ឋបាលសិល្បៈត្រូវបានបារាំងផ្ទេរមកឱ្យជនជាតិខ្មែរវិញនៅថ្ងៃទី ៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៥១ ហើយបន្ទាប់ពីទទួលបានឯករាជ្យក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ សារមន្ទីរជាតិភ្នំពេញ (Musée National de Phnom Penh) នាពេលនោះ បានក្លាយជាកម្មវត្ថុនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទ្វេភាគី។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៦ លោក ជា ថៃសេង បានក្លាយជាជនជាតិខ្មែរដំបូងគេដែលធ្វើជានាយកសារមន្ទីរ និងជាព្រឹទ្ធបុរសនៃមហាវិទ្យាល័យបុរាណវិទ្យាដែលទើបនឹងបង្កើតថ្មីនៅសាកលវិទ្យាល័យភូមិន្ទវិចិត្រសិល្បៈ។ សាកលវិទ្យាល័យនេះ (ដែលកកើតចេញពីសាលាសិល្បៈខ្មែរក្នុងឆ្នាំ ១៩២០) មានទំនាក់ទំនងយ៉ាងជិតស្និទ្ធជាមួយនិស្សិត សិប្បករ និងគ្រូបង្រៀនដែលធ្វើការដើម្បីអភិរក្សប្រពៃណីវប្បធម៌ខ្មែរ ដែលបច្ចុប្បន្ននៅតែអាចរកឃើញនៅផ្នែកខាងក្រោយនៃសារមន្ទីរ។

ក្នុងអំឡុងរបបខ្មែរក្រហម (ពីឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩) គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃជីវិតរស់នៅរបស់ប្រជាជនខ្មែរ រួមទាំងវិស័យវប្បធម៌ត្រូវបានបំផ្លិចបំផ្លាញ។ សារមន្ទីរ រួមជាមួយផ្នែកផ្សេងទៀតនៃទីក្រុងភ្នំពេញ ត្រូវបានជម្លៀស និងបោះបង់ចោល។ សារមន្ទីរត្រូវបានបិទទ្វារចន្លោះឆ្នាំ ១៩៧៥ ដល់ ១៩៧៩ ហើយត្រូវបានគេរកឃើញក្នុងសភាពទ្រុឌទ្រោម ដំបូលរលួយ និងជាជម្រករបស់ហ្វូងសត្វប្រចៀវយ៉ាងច្រើន សួនច្បារដុបដោយស្មៅ និងការប្រមូលផ្តុំវត្ថុសិល្បៈមានភាពច្របូកច្របល់ ដោយវត្ថុជាច្រើនត្រូវបានខូចខាត ឬលួចបាត់។ សារមន្ទីរត្រូវបានរៀបចំសម្អាតយ៉ាងឆាប់រហ័ស និងបើកជូនសាធារណជនឡើងវិញនៅថ្ងៃទី ១៣ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៩។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ បុគ្គលិកសារមន្ទីរជាច្រើននាក់បានបាត់បង់ជីវិតក្នុងអំឡុងរបបខ្មែរក្រហម។