ពិធីបុណ្យមាឃបូជា

ថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែមាឃ (១៥ កើត ខែមាឃ) ដែលត្រូវនឹងថ្ងៃទី២ ខែកុម្ភៈ គឺជាទិវាបុណ្យសាសនាដ៏សំខាន់មួយហៅថា បុណ្យមាឃបូជា។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ពុទ្ធសាសនិកជនប្រារព្ធពិធីបុណ្យនេះយ៉ាងអធិកអធម និងសប្បាយរីករាយ រួមទាំងការចែករំលែកការអបអរសាទរនៅលើបណ្តាញសង្គមផងដែរ។ ក្នុងឱកាសនេះ លោក គួន សំបូរ សូមអញ្ជើញមិត្តអ្នកអានស្វែងយល់អំពីប្រវត្តិ និងគោលបំណងខ្លះៗនៃបុណ្យមាឃបូជា។

ជារៀងរាល់ឆ្នាំ នៅថ្ងៃពេញបូណ៌មី ខែមាឃ ពុទ្ធសាសនិកតែងតែជួបជុំគ្នាប្រារព្ធពិធីបុណ្យសាសនាដ៏ធំមួយគឺ មាឃបូជា។ បុណ្យមាឃបូជា ត្រូវបានប្រារព្ធឡើងដើម្បីរំលឹកដល់ថ្ងៃដែលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ទ្រង់បានបង្កើតព្រះពុទ្ធសាសនាជាផ្លូវការនៅក្នុងលោក នាប្រទេសឥណ្ឌា កាលពីឆ្នាំ ៥៨៨ មុនគ្រិស្តសករាជ នៅថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមាឃ ពោលគឺរយៈពេល ៩ ខែគត់ បន្ទាប់ពីទ្រង់បានត្រាស់ដឹង។

មាឃបូជា គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏សំខាន់បំផុតមួយក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។ វាមានសារៈសំខាន់ក្នុងការបូជាចំពោះព្រះពុទ្ធកាលដែលទ្រង់នៅមានព្រះជន្ម និងដើម្បីរំលឹកដល់ព្រឹត្តិការណ៍ធំៗចំនួន ៣៖

១. ចតុរង្គសន្និបាត៖ ការជួបជុំនៃភិក្ខុសង្ឃ ១,២៥០ អង្គ នៅថ្ងៃ ១៥ កើត ខែមាឃ ២. ថ្ងៃដាក់ព្រះជន្មាយុសង្ខារ៖ ជាថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្រេចចិត្តថានឹងយាងចូលព្រះបរិនិព្វាន ៣. ថ្ងៃសម្ដែងឱវាទបាតិមោក្ខ៖ ជាថ្ងៃដែលព្រះពុទ្ធទ្រង់សម្ដែងនូវគោលធម៌គ្រឹះរបស់ទ្រង់។

ក្នុងសម័យកាលដែលព្រះពុទ្ធនៅមានព្រះជន្ម ការជួបជុំដ៏ធំនៃភិក្ខុសង្ឃនេះបានប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃឧបោសថ គឺថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ។ ការជួបជុំនេះត្រូវបានគេហៅថា ចតុរង្គមហាសន្និបាត ដែលមានន័យថា "ការប្រជុំដ៏ធំប្រកបដោយអង្គ ៤"៖

• ទី១៖ អង្គប្រជុំមានភិក្ខុសង្ឃចំនួន ១,២៥០ អង្គ

• ទី២៖ ភិក្ខុទាំងអស់សុទ្ធតែជាព្រះអរហន្ត

• ទី៣៖ ភិក្ខុទាំងអស់មកជួបជុំគ្នាដោយស្ម័គ្រចិត្ត ដោយមិនមានការណាត់ទុកជាមុន

• ទី៤៖ ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់សម្ដែងនូវ ឱវាទបាតិមោក្ខ ដែលជាស្នូលនៃវិន័យ និងសីលធម៌ក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា។

យោងតាមការស្រាវជ្រាវរបស់ បណ្ឌិត ជា វណ្ណី បញ្ញវន្តផ្នែកអក្សរសាស្ត្រ និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវនៅរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា បានឱ្យដឹងថា ការបង្កើតព្រះពុទ្ធសាសនាជាស្ថាប័នសាសនា បានកើតឡើងនៅក្នុងអង្គសន្និបាតដ៏ធំដែលមានភិក្ខុ ១,២៥០ អង្គ ដែលអញ្ជើញមកពីគ្រប់វណ្ណៈសង្គម។ នៅក្នុងការជួបជុំនោះ ព្រះពុទ្ធទ្រង់បានប្រកាសនូវ គោលការណ៍សំខាន់ៗចំនួន ១១ សម្រាប់សមាជិកទាំងអស់យកទៅអនុវត្តក្នុងជីវិត និងផ្សព្វផ្សាយដល់អ្នកដទៃឱ្យយល់កាន់តែច្បាស់អំពីព្រះពុទ្ធសាសនា។ គោលការណ៍ទាំងនេះត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាបាលីថា ឱវាទបាតិមោក្ខ។

ឱវាទបាតិមោក្ខ គឺជាពាក្យបច្ចេកទេសសំដៅលើការប្រៀនប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធដែលសម្ដែងជាភាសាបាលី។ បកស្រាយជាភាសាខ្មែរ គឺមានន័យថា ការណែនាំអំពីកាតព្វកិច្ចសីលធម៌ ដើម្បីការរួចផុតពីទុក្ខ។

បច្ចុប្បន្ន មាឃបូជា ត្រូវបានពុទ្ធសាសនិកប្រារព្ធឡើងនៅតាមវត្តអារាម ឬនៅ ព្រះសក្យមុនីចេតិយ ដែលតម្កល់ព្រះបរមសារីរិកធាតុរបស់ព្រះពុទ្ធ។ នៅពេលបុណ្យមាឃបូជាមកដល់ ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរជាច្រើនបាននាំគ្នាបោសច្រាស សម្អាត និងតុបតែងវត្តអារាម លើកទង់ជាតិ និងទង់សាសនា រៀបចំគ្រឿងសក្ការបូជា និងមានការប្រគំតន្ត្រីពិណពាទ្យតាមបែបប្រពៃណីផងដែរ។

នៅថ្ងៃបុណ្យមាឃបូជា ពុទ្ធសាសនិកខ្មែរភាគច្រើនរៀបចំចង្ហាន់ដើម្បីប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃនៅតាមវត្តអារាម។ ពួកគេអនុវត្តតាមពាក្យប្រដៅរបស់ព្រះពុទ្ធ ដោយការរក្សាសីល រួមមានសីល៥ និងសីល៨។ នៅតាមវត្តខ្លះ ភក្តីជនក៏បានរៀបចំដង្ហែរូបភាពដែលបង្ហាញពីព្រឹត្តិការណ៍ផ្សេងៗក្នុងព្រះជន្មរបស់ព្រះពុទ្ធផងដែរ។

គោលដៅចុងក្រោយនៃព្រះពុទ្ធសាសនា និងជាគោលដៅរបស់ពុទ្ធសាសនិក គឺការស្វែងរក ព្រះនិព្វាន ដែលជាស្ថានភាពរួចផុតពីទុក្ខ ការឈឺចាប់ និងសេចក្តីសៅហ្មងក្នុងចិត្ត។ ពាក្យថា និព្វាន មានអត្ថន័យស្រដៀងនឹងពាក្យ សន្តិភាព ឬ សេចក្តីស្ងប់។ ព្រះពុទ្ធសាសនាមានគោលបំណងបង្រៀនសិស្សគណឱ្យបណ្តុះសន្តិភាពក្នុងចិត្ត និងចែករំលែកទៅកាន់អ្នកដទៃ ដើម្បីរួមចំណែកដល់សន្តិភាពក្នុងសង្គម និងក្នុងពិភពលោកទាំងមូល។

គួររំលឹកផងដែរថា កម្ពុជាគឺជាប្រទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា។ ប្រជាជនកម្ពុជាច្រើនជាង ៩៥ ភាគរយ ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវព្រះពុទ្ធសាសនា។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ក៏បានទទួលស្គាល់ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋផងដែរ។