អ្វីដែលគួរធ្វើ និងអ្វីដែលមិនគួរធ្វើនៅនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

តើអ្នកកំពុងរៀបចំផែនការមកកម្សាន្តនៅ «ប្រទេសនៃដែនដីសុវណ្ណភូមិ» ក្នុងរដូវកាលនេះមែនទេ? វាមិនមែនជារឿងចម្លែកនោះទេ ព្រោះប្រទេសកម្ពុជាដែលជាទឹកដីនៃស្នាមញញឹម និងសម្បូរទៅដោយបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ដ៏រុងរឿង បានក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ទាក់ទាញបំផុតនាពេលថ្មីៗនេះ។ វប្បធម៌ខ្មែរ និងព្រះពុទ្ធសាសនាបានទាក់ទាញជនបរទេសជាច្រើនមកពីគ្រប់ទិសទីជុំវិញពិភពលោក ដែលធ្វើឱ្យសង្គមកម្ពុជាក្លាយជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏មានសក្តានុពល។

ទោះបីជាប្រជាជនកម្ពុជាមានភាពរួសរាយរាក់ទាក់ និងស្វាគមន៍ភ្ញៀវយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏នៅមានច្បាប់ដែលមិនបានចែងទុកមួយចំនួន ដែលនឹងជួយអ្នកឱ្យជៀសផុតពីការប្រព្រឹត្តខុសឆ្គងណាមួយដោយអចេតនា។ ដូច្នេះ នៅក្នុងអត្ថបទថ្ងៃនេះ យើងនឹងនាំអ្នកទៅស្វែងយល់អំពី «អ្វីដែលគួរធ្វើ និងអ្វីដែលមិនគួរធ្វើនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា» ដើម្បីឱ្យអ្នកស្វែងយល់ពីរបៀបទំនាក់ទំនង និងការពារពីការប៉ះទង្គិចវប្បធម៌ (Cultural Shock)។ យើងត្រូវចងចាំថា កម្ពុជាគឺជាប្រទេសដែលប្រកាន់ខ្ជាប់នូវប្រពៃណី និងនៅមានកម្រិតតឹងរ៉ឹងចំពោះសុជីវធម៌ និងមារយាទនៅឡើយ។ ដូចនេះ ច្បាប់មូលដ្ឋានមួយចំនួនប្រាកដជាទ្រព្យដ៏មានតម្លៃសម្រាប់អ្នក។ ប្រសិនបើអ្នកចាប់អារម្មណ៍ យើងទៅស្វែងយល់ទាំងអស់គ្នា។

អ្វីដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើជាសារវន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា

ការអនុវត្តតាមអ្វីដែលគួរធ្វើ និងមិនគួរធ្វើ គឺជារឿងចាំបាច់បំផុត ព្រោះវានឹងជួយឱ្យអ្នកឆាប់ស៊ាំទៅនឹងទំនៀមទម្លាប់វប្បធម៌ក្នុងស្រុក បង្ហាញពីការគោរពចំពោះជំនឿ និងភាពខុសគ្នានៃវប្បធម៌របស់ពួកគេ ហើយក៏ធ្វើឱ្យអ្នកស្រុកមានភាពស្និទ្ធស្នាលចំពោះវត្តមានរបស់អ្នកផងដែរ។ ប្រជាជនកម្ពុជាចូលចិត្តខ្លាំងណាស់ នៅពេលដែលជនបរទេសព្យាយាមរៀនពីច្បាប់ប្រពៃណី និងភាសារបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ ការរៀននូវច្បាប់មិនទាន់ចែងទាំងនេះ នឹងនាំមកនូវភាពល្អប្រសើរសម្រាប់ខ្លួនអ្នក និងជៀสវាងការភ្ញាក់ផ្អើលដោយអចេតនា។

ដំបូង យើងនឹងពិនិត្យមើលនូវរាល់ «អ្វីដែលគួរធ្វើ» (Do's) នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលនឹងជួយឱ្យអ្នកធ្វើរឿងដែលត្រឹមត្រូវ។ បន្ទាប់មក យើងនឹងស្វែងយល់អំពី «អ្វីដែលមិនគួរធ្វើ» (Don'ts) ដើម្បីឱ្យអ្នកដឹងថាអ្វីដែលខុស និងអ្វីដែលអ្នកគួរជៀសវាង។ តោះ! ទៅមើលទាំងអស់គ្នាថាមានអ្វីខ្លះ!

អ្វីដែលគួរធ្វើក្នុងវប្បធម៌ខ្មែរ

នេះគឺជាបញ្ជីនៃអ្វីដែលអ្នកត្រូវអនុវត្តតាមឱ្យបានខ្ជាប់ខ្ជួននៅពេលមកកម្សាន្តនៅកម្ពុជា។ ទំនៀមទម្លាប់ក្នុងស្រុកទាំងនេះ មិនគួរត្រូវបានរំខាន ឬមើលរំលងឡើយ។

១. ត្រូវញញឹមតបវិញ ប្រសិនបើអ្នកបានស្រាវជ្រាវពីប្រជាជនកម្ពុជា ខ្ញុំច្បាស់ថាអ្នកប្រាកដជាបានឃើញផ្ទៃមុខញញឹមរាប់ពាន់នៅលើគេហទំព័ររបស់អ្នក។ នោះហើយជាមូលហេតុដែលកម្ពុជាត្រូវបានគេស្គាល់ថាជា «ដែនដីនៃស្នាមញញឹម»។ ប្រជាជនកម្ពុជាញញឹមដាក់គ្នាទៅវិញទៅមក ដើម្បីបង្ហាញពីភាពរួសរាយរាក់ទាក់ និងការគោរព។ ដូច្នេះ អ្នកស្រុកតែងតែញញឹមនៅពេលដែលអ្នកធ្វើដំណើរ ឬជនបរទេសសួរសុខទុក្ខពួកគេ។ ក្នុងករណីបែបនេះ អ្នកត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងញញឹមតបវិញ ជាជាងការព្រងើយកន្តើយដែលធ្វើឱ្យមានភាពទើសទាល់។

២. ត្រូវអោនក្បាល និងសួរសុខទុក្ខ (ការសំពះ) នៅពេលនិយាយអំពីការសួរសុខទុក្ខតាមបែបប្រពៃណីខ្មែរ អ្នកត្រូវចងចាំពីទំនៀមទម្លាប់នៃការអោនក្បាល និងផ្គុំបាតដៃដែលគេហៅថា «សំពះ»។ ជនជាតិខ្មែរសួរសុខទុក្ខគ្នាដោយការអោនក្បាលបន្តិច និងដាក់បាតដៃទាំងពីរផ្គុំគ្នាដូចជាការបន់ស្រន់នៅចំពោះមុខទ្រូង។ ខុសពីវប្បធម៌បស្ចិមប្រទេសដែលប្រើការចាប់ដៃ ការសំពះគឺជាកាយវិការនៃរាប់អាន ការគោរព និងក្ដីមេត្តា។ ពួកគេជឿថា កាលណាអោនក្បាលកាន់តែទាប គឺបង្ហាញពីការគោរពកាន់តែខ្លាំង។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនបើអ្នកពាក់មួក សូមដោះវាចេញមុននឹងធ្វើការសំពះ។ ការសំពះត្រូវបានអនុវត្តតាមឋានានុក្រម។ កាយវិការនេះនឹងខ្ពស់ជាងមុន (ចុងម្រាមដៃប៉ះចង្ការ ឬច្រមុះ) នៅពេលសួរសុខទុក្ខអ្នកដែលមានវ័យចំណាស់ ឬមានឋានៈខ្ពង់ខ្ពស់។ ទំនៀមទម្លាប់នេះក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់នៅពេលសុំទោស ឬសុំជំនួយផងដែរ។

៣. ត្រូវស្លៀកពាក់ឱ្យបានសមរម្យ រឿងសំខាន់បំផុតមួយដែលត្រូវធ្វើនៅពេលមកដល់ដែនដីវប្បធម៌នេះ គឺការស្លៀកពាក់ឱ្យបានសមគួរ។ ការស្លៀកពាក់បែបសុភាពរាបសារគឺជាច្បាប់នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលអ្នកគួរជៀសវាងការស្លៀកពាក់អាវយឺតវាលខ្លាំង ឬខោតឹងដែលបង្ហាញសាច់ច្រើន។ ទោះបីជាអាកាសធាតុក្តៅខ្លាំងក៏ដោយ អ្នកត្រូវបានគេរំពឹងថានឹងស្លៀកពាក់បិទបាំងស្បែកឱ្យបានច្រើនតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ ជាពិសេសសម្រាប់ស្ត្រី គួរតែស្លៀកពាក់បែបអភិរក្សនិយម។ នៅពេលអ្នកទៅវត្តអារាម ឬចូលអាគាររដ្ឋាភិបាល ត្រូវស្លៀកពាក់ឱ្យបានសមរម្យជានិច្ច (បិទបាំងស្មា និងជង្គង់) ទោះបីជាបច្ចុប្បន្នការស្លៀកពាក់របស់ភ្ញៀវទេសចរមានភាពធូរស្រាលខ្លះក៏ដោយ។

៤. ត្រូវដោះស្បែកជើង និងមួកចេញ ចំពោះផ្ទះនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ អ្នកត្រូវដោះស្បែកជើងមុនពេលចូលផ្ទះជានិច្ច។ គ្រួសារអាស៊ីតែងតែដើរជើងទទេ ឬពាក់ស្បែកជើងសម្រាប់ពាក់ក្នុងផ្ទះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកអាចពាក់ចូលបាន លុះត្រាតែម្ចាស់ផ្ទះអនុញ្ញាត។ កន្លែងមួយទៀតដែលអ្នកត្រូវដោះស្បែកជើង និងមួកចេញជាដាច់ខាត គឺនៅពេលចូលវត្តអារាម។ ជនជាតិខ្មែរមានជំនឿសាសនាយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ ដូច្នេះការមិនដោះស្បែកជើងត្រូវបានចាត់ទុកថាមិនសមរម្យក្នុងទីសក្ការៈ។ ដើម្បីឱ្យមានភាពងាយស្រួល អ្នកគួរពាក់ស្បែកជើងស៊ក ឬស្បែកជើងផ្ទាត់ដែលងាយស្រួលដោះ និងពាក់។

៥. ត្រូវរៀនភាសាខ្លះៗ ប្រសិនបើអ្នកចង់ទទួលបានបទពិសោធន៍ដូចអ្នកស្រុក វាជារឿងសំខាន់ក្នុងការរៀនភាសាខ្មែរខ្លះៗ។ ប្រជាជនកម្ពុជាមានក្ដីរំភើប និងកោតសរសើរនៅពេលឃើញភ្ញៀវទេសចរព្យាយាមនិយាយភាសារបស់ពួកគេ។ ប្រសិនបើអ្នកឆ្លើយតបទៅកាន់ពួកគេជាភាសាខ្មែរ ពួកគេនឹងកាន់តែមានភាពស្និទ្ធស្នាល និងស្វាគមន៍អ្នកដោយការគោរពបំផុត។

៦. ត្រូវរៀបចំពេលវេលាឱ្យបានល្អ គន្លឹះសំខាន់មួយទៀតគឺការធ្វើតាមទម្លាប់របស់អ្នកស្រុក នោះគឺ៖ ក្រោកពីព្រលឹម និងសម្រាកនៅពេលថ្ងៃត្រង់។ ដោយសារកម្ពុជាជាប្រទេសក្តៅ និងមានសំណើម អ្នកស្រុកតែងតែក្រោកពីព្រលឹមដើម្បីបំពេញការងារ ព្រោះពេលរសៀលអាចនឹងក្តៅខ្លាំងដែលធ្វើឱ្យអស់កម្លាំង។ ប្រសិនបើអ្នកចង់ដើរលេងឱ្យបានច្រើន គួរតែក្រោកពីព្រលឹម ដើម្បីឱ្យនៅម៉ោង ៨ ព្រឹក អ្នកអាចទៅដល់ផ្សារ ទស្សនាប្រាសាទ និងកន្លែងផ្សេងៗបានយ៉ាងពេញលេញ។

៧. ត្រូវប្រុងប្រយ័ត្ន និងផ្តល់ការគោរពចំពោះព្រះសង្ឃ កម្ពុជាជាប្រទេសកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ដូច្នេះត្រូវគោរពច្បាប់នេះជាដាច់ខាត។ ព្រះសង្ឃត្រូវបានគោរពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។ អ្នកមិនអាចប៉ះពាល់ព្រះសង្ឃ ឬហុចអ្វីមួយទៅកាន់ព្រះអង្គដោយផ្ទាល់ដៃបានឡើយ (ជាពិសេសប្រសិនបើអ្នកជាស្ត្រី)។ ទោះបីជាម្ដាយបង្កើតរបស់ព្រះសង្ឃក៏ត្រូវបានហាមឃាត់មិនឱ្យប៉ះពាល់កាយព្រះអង្គដែរ។ ចូររក្សាចម្ងាយ និងបង្ហាញការគោរពជានិច្ចនៅក្នុងវត្តអារាម។

៨. ត្រូវសុំការអនុញ្ញាតមុនពេលថតរូប នៅពេលអ្នកមកដល់ អ្នកប្រាកដជាជក់ចិត្តនឹងមនុស្ស និងស្ថាបត្យកម្មនៅទីនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អ្នកគួរតែសុំការអនុញ្ញាតមុននឹងថតរូបនរណាម្នាក់ ឬផ្ទះរបស់ពួកគេ។ ជាពិសេសនៅក្នុងតំបន់ដូចជា រតនគិរី អ្នកស្រុកនឹងអនុញ្ញាតឱ្យអ្នកថតរូបបាន លុះត្រាតែមានការយល់ព្រមពីពួកគេជាមុន។